เฉลิมศรี นนทสวัสดิ์ศรี (Chalermsri Nontaswatsri)

จุดเริ่มต้นของเส้นทางนักปรับปรุงพันธุ์พืช

          อาจารย์เฉลิมศรีเริ่มต้นการศึกษาในสาขาพืชสวน โดยเน้นทางด้าน ไม้ผล ตั้งแต่ระดับปริญญาตรีจนถึงปริญญาโท ซึ่งในช่วงนั้นงานวิจัยเกี่ยวข้องกับการปรับปรุงพันธุ์ไม้ผล เช่น การศึกษาการปรับปรุงพันธุ์มะละกอ ชีวิตการเรียนในช่วงนั้นเต็มไปด้วยประสบการณ์ภาคสนาม เช่น การปีนต้นลำไยเพื่อเก็บข้อมูลวิจัย

          “ครูจบทางด้านพืชสวนไม้ผล เรียนปริญญาตรีก็ไม้ผล ปริญญาโทก็ไม้ผล ไปปีนต้นลำไยอยู่” 

          หลังจากจบปริญญาโท อาจารย์ได้มีโอกาสทำงานกับบริษัทเมล็ดพันธุ์ไม้ดอก ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิต เพราะทำให้เริ่มเรียนรู้เกี่ยวกับไม้ดอกเป็นครั้งแรก ไม่นานหลังจากนั้น ในปี พ.ศ. 2537 อาจารย์ได้เข้ามาเป็นอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยแม่โจ้ และเริ่มทำงานด้านการปรับปรุงพันธุ์ไม้ดอกอย่างจริงจัง

          “ตอนแรกก็กลัวเหมือนกัน เพราะเปลี่ยนสายจากไม้ผลมาเป็นไม้ดอก แต่ศาสตร์มันก็ไม่ได้ไกลกันมาก” 

          ข้อมูลเส้นทางการทำงานของอาจารย์เฉลิมศรี ซึ่งอาจารย์ได้ให้สัมภาษณ์ว่า อาจารย์เริ่มต้นจากการศึกษาในสาขาพืชสวนไม้ผล โดยในระดับปริญญาตรีและปริญญาโทได้มุ่งเน้นการเรียนรู้ด้านไม้ผลเป็นหลัก ก่อนจะมีโอกาสเปลี่ยนสายงานมาสู่การทำงานด้านไม้ดอกในเวลาต่อมา แม้ในช่วงแรกจะรู้สึกกังวลกับการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ แต่เนื่องจากพื้นฐานทางวิชาการของศาสตร์พืชสวนมีความเชื่อมโยงกัน จึงสามารถปรับตัวและพัฒนางานด้านการปรับปรุงพันธุ์พืชได้อย่างต่อเนื่อง

          ระหว่างการศึกษาต่อในระดับปริญญาเอกที่ประเทศญี่ปุ่น อาจารย์ได้เริ่มทำงานวิจัยด้านการปรับปรุงพันธุ์และเทคโนโลยีชีวภาพ เช่น การถ่ายยีน การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (Tissue Culture) และงานระดับโมเลกุล ซึ่งเป็นองค์ความรู้ใหม่ที่ต้องเริ่มต้นเรียนรู้เพิ่มเติม เมื่อกลับมาประเทศไทย แม้จะไม่สามารถดำเนินงานด้านพืชดัดแปลงพันธุกรรมได้เต็มรูปแบบจากข้อจำกัดด้านนโยบาย อาจารย์จึงนำความรู้ด้านเทคโนโลยีชีวภาพมาผสมผสานกับศาสตร์การปรับปรุงพันธุ์พืช เพื่อพัฒนาพันธุ์ไม้ดอกให้มีคุณลักษณะที่โดดเด่นและเหมาะสมกับการใช้งานมากขึ้น

          ตลอดระยะเวลาการทำงาน อาจารย์ได้พัฒนางานวิจัยด้านการปรับปรุงพันธุ์พืชหลายชนิด โดยเริ่มจากไม้ประดับแปลง เช่น กลุ่มผีเสื้อและเยอบีร่า ก่อนจะขยายไปสู่การปรับปรุงพันธุ์พริก โดยใช้เทคนิคเพาะเลี้ยงตัวอ่อน (Embryo Culture) เพื่อแก้ปัญหาการผสมข้ามสายพันธุ์และเพิ่มความต้านทานโรคในพืช ซึ่งผลงานดังกล่าวได้ถูกนำไปใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนาพันธุ์พืชของหน่วยงานและสถาบันต่าง ๆ

          หนึ่งในผลงานสำคัญที่สร้างความภาคภูมิใจคือการพัฒนาลูกผสมระหว่างปทุมมาและกระเจียว โดยใช้เทคนิคการผสมข้ามชนิด (Interspecific Hybridization) ซึ่งเป็นกระบวนการที่มีความซับซ้อนและต้องอาศัยความรู้ทางวิชาการอย่างลึกซึ้ง ผลลัพธ์ที่ได้สามารถพัฒนาเป็นสายพันธุ์ใหม่ที่มีลักษณะโดดเด่น เช่น ก้านดอกยาว ใบขนาดเล็ก และอายุการใช้งานของดอกที่ยาวนานขึ้น จนสามารถพัฒนาต่อยอดเป็นหลายสายพันธุ์ และมีบริษัทต่างประเทศซื้อลิขสิทธิ์ไปจดทะเบียนในต่างประเทศ

          อีกหนึ่งผลงานที่สำคัญคือการพัฒนาพันธุ์ “หงส์เหิน” จากเดิมที่มีเพียงสีขาวและสีชมพูให้มีสีสันใหม่ที่สดใสขึ้น และได้รับพระราชทานนามจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ว่า “หังสรัต” ซึ่งถือเป็นความภาคภูมิใจอย่างยิ่ง เพราะนอกจากจะสร้างคุณค่าทางวิชาการแล้ว ยังสามารถนำไปส่งเสริมอาชีพให้เกษตรกร โดยทำให้เกษตรกรสามารถจำหน่ายได้ในราคาที่สูงขึ้นกว่าสายพันธุ์ทั่วไปหลายเท่า

          นอกจากนี้ อาจารย์ยังได้พัฒนาพันธุ์หน้าวัวโดยใช้เทคนิคเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อร่วมกับการเพาะเลี้ยงตัวอ่อน เพื่อแก้ปัญหาด้านลิขสิทธิ์พันธุ์พืชและลดระยะเวลาในการพัฒนาพันธุ์ จากเดิมที่ต้องใช้เวลาประมาณสองปีจึงจะเห็นดอก สามารถลดระยะเวลาเหลือเพียงหนึ่งปี ทำให้ได้สายพันธุ์ที่มีลักษณะดอกขนาดเล็กแต่ให้ดอกจำนวนมาก เหมาะสมกับความต้องการของตลาดในปัจจุบัน

          ผลงานทั้งหมดสะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการพัฒนางานวิจัยด้านการปรับปรุงพันธุ์พืชอย่างต่อเนื่อง โดยผสมผสานองค์ความรู้ทางวิชาการกับการประยุกต์ใช้จริง เพื่อสร้างประโยชน์ทั้งในเชิงวิชาการ เศรษฐกิจ และการพัฒนาภาคการเกษตรของประเทศ ซึ่งถือเป็นความภาคภูมิใจสำคัญของการทำงานในเส้นทางนักวิจัยด้านพืชสวน