เห็ดฟางเป็นเห็ดเศรษฐกิจที่ได้รับความนิยมในการบริโภคมาอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากมีรสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหารได้หลากหลาย และใช้ระยะเวลาในการเพาะไม่นาน ปัจจุบันการเพาะเห็ดฟางมีหลายรูปแบบ แต่ “การเพาะเห็ดฟางในตะกร้า” ถือเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ได้รับความสนใจ เพราะใช้พื้นที่น้อย ดูแลไม่ยุ่งยาก และเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเพาะไว้บริโภคภายในครัวเรือนหรือสร้างรายได้เสริม

การเพาะเห็ดฟางในตะกร้าเป็นการประยุกต์มาจากการเพาะเห็ดฟางแบบกองเตี้ย โดยใช้วัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น ซึ่งช่วยลดต้นทุนในการผลิต อีกทั้งยังสามารถควบคุมความชื้นและอุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของเห็ดได้ง่าย ใช้เวลาเพาะเฉลี่ยเพียงประมาณ 8 – 10 วัน ก็สามารถเก็บผลผลิตได้

วัสดุอุปกรณ์ในการเพาะเห็ดฟาง

การเตรียมวัสดุอุปกรณ์ถือเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะช่วยให้การเพาะเห็ดฟางประสบผลสำเร็จ โดยวัสดุที่ใช้ ได้แก่

• ตะกร้าพลาสติกทรงกลม
• ฟางข้าว ตอซัง หรือวัสดุเพาะอื่น
• เชื้อเห็ดฟาง
• อาหารเสริม เช่น รำละเอียด ขี้ฝ้าย หรือปุ๋ยคอกผสมดินร่วน
• พลาสติกใสสำหรับคลุมรักษาความชื้น
• สุ่มไก่สำหรับครอบตะกร้า

วัสดุเพาะที่นำมาใช้ควรสะอาดและไม่มีเชื้อราปนเปื้อน โดยเฉพาะฟางข้าวควรเป็นฟางแห้งสนิท เพื่อป้องกันการเกิดเชื้อราที่อาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตของเห็ดฟาง

ขั้นตอนการเพาะเห็ดฟางในตะกร้า

1) การเตรียมวัสดุเพาะ ก่อนเริ่มเพาะควรนำฟางข้าวหรือวัสดุเพาะไปแช่น้ำให้ชุ่ม โดยฟางข้าวนิยมแช่น้ำประมาณ 1 คืน เพื่อให้วัสดุอุ้มน้ำได้ดีและช่วยให้เส้นใยเห็ดเจริญเติบโตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

2) การใส่วัสดุลงตะกร้า นำวัสดุเพาะใส่ลงในตะกร้า อัดให้แน่นพอประมาณ จากนั้นโรยอาหารเสริมและเชื้อเห็ดฟางบริเวณขอบตะกร้า เพื่อช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโตของเส้นใยเห็ด

3) การจัดเรียงเป็นชั้น ทำซ้ำเป็นชั้น ๆ ประมาณ 4 ชั้น และปิดทับด้านบนด้วยวัสดุเพาะอีกครั้ง เพื่อรักษาความชื้นและช่วยให้เส้นใยเห็ดกระจายตัวได้ทั่วตะกร้า

4) การคลุมรักษาอุณหภูมิ เมื่อตกแต่งตะกร้าเรียบร้อยแล้ว ให้นำไปวางในพื้นที่ที่มีความชื้น จากนั้นใช้สุ่มไก่ครอบและคลุมด้วยพลาสติกใสเพื่อรักษาอุณหภูมิภายใน พร้อมใช้ฟางแห้งคลุมด้านนอกเพื่อช่วยพรางแสงแดด

5) การดูแลระหว่างเพาะ ในช่วงการเพาะควรรักษาความชื้นให้เหมาะสม และหลีกเลี่ยงไม่ให้พลาสติกสัมผัสกับกองเพาะโดยตรง เพราะหยดน้ำที่สะสมอาจทำให้เส้นใยเห็ดชะงักการเจริญเติบโตได้

การเก็บเกี่ยวผลผลิต

เมื่อเส้นใยเห็ดเจริญเต็มตะกร้า จะเริ่มเกิดดอกเห็ดบริเวณรอบตะกร้า โดยดอกเห็ดจะค่อย ๆ ขยายตัวจนอยู่ในระยะตูม ซึ่งเป็นช่วงที่เหมาะสมต่อการเก็บเกี่ยวมากที่สุด การเก็บเกี่ยวควรใช้มือจับดอกเห็ดแล้วหมุนเบา ๆ เพื่อไม่ให้กระทบต่อดอกอื่น ๆ ที่กำลังเจริญเติบโต โดยสามารถเก็บผลผลิตได้วันละ 2 ครั้ง คือช่วงเช้าและเย็น ผลผลิตเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 500–800 กรัมต่อตะกร้า ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณภาพของเชื้อเห็ดและการดูแลรักษา

ข้อแนะนำสำหรับผู้สนใจเพาะเห็ดฟาง

การเพาะเห็ดฟางให้ได้ผลผลิตดีควรเลือกเชื้อเห็ดที่มีคุณภาพ ไม่มีเชื้อราปนเปื้อน และควรใช้น้ำสะอาดในการแช่วัสดุเพาะ หลีกเลี่ยงการใช้น้ำประปาที่มีคลอรีน เพราะอาจส่งผลต่อการเจริญของเส้นใยเห็ดได้ นอกจากนี้ พื้นที่เพาะควรเป็นบริเวณที่อากาศถ่ายเทสะดวก มีความชื้นเหมาะสม และได้รับแสงแดดเพียงพอ การวางแนวตะกร้าในทิศทางตะวันออก–ตะวันตก จะช่วยให้กองเพาะได้รับแสงอย่างทั่วถึงมากขึ้น

สรุป

การเพาะเห็ดฟางในตะกร้าเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่เหมาะสำหรับผู้ที่มีพื้นที่จำกัด ใช้งบประมาณไม่สูง และสามารถทำได้ง่ายภายในครัวเรือน นอกจากจะช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านอาหารแล้ว ยังสามารถต่อยอดเป็นอาชีพเสริมหรือสร้างรายได้ให้กับครอบครัวได้อีกด้วย อีกทั้งยังเป็นการนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรกลับมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการเกษตรแบบยั่งยืนในปัจจุบัน

ข้อมูลการติดต่อ

ผู้แต่ง : อาจารย์ปรีชา รัตนัง

ฐานเรียนรู้การผลิตเห็ดเศรษฐกิจ สาขาพืชผัก

คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้

โทร : 053-873670, 053-878596

เอกสารฉบับเต็ม